आंतरराष्ट्रीय कर्करोग संशोधन संस्थेने (IARC) प्रसिद्ध केलेल्या २०२० च्या जागतिक कर्करोग भार आकडेवारीनुसार,स्तनाचा कर्करोगजगभरात तब्बल २२.६ लाख नवीन रुग्णांची नोंद झाली, ज्यामुळे २२ लाख रुग्णसंख्या असलेल्या फुफ्फुसाच्या कर्करोगाला मागे टाकले.नवीन कर्करोगाच्या प्रकरणांमध्ये ११.७% वाटास्तनाचा कर्करोग पहिल्या क्रमांकावर आहे, ज्यामुळे तो कर्करोगाचा सर्वात सामान्य प्रकार ठरतो. या आकडेवारीमुळे असंख्य महिलांमध्ये स्तनातील गाठी आणि वस्तुमानाबद्दल जागरूकता आणि चिंता वाढली आहे.
स्तनातील गाठींबद्दल तुम्हाला काय माहित असणे आवश्यक आहे
स्तनातील गाठी म्हणजे सामान्यतः स्तनात आढळणाऱ्या लहान गाठी किंवा गोळे. यापैकी बहुतेक गाठी सौम्य (कर्करोग नसलेल्या) असतात. स्तनाचा संसर्ग, फायब्रोएडेनोमा, साध्या सिस्ट, फॅट नेक्रोसिस, फायब्रोसिस्टिक बदल आणि इंट्राडक्टल पॅपिलोमा ही काही सामान्य सौम्य कारणे आहेत.
धोक्याची चिन्हे:
तथापि, स्तनातील गाठींपैकी काही थोड्या टक्के गाठी घातक (कर्करोगाच्या) असू शकतात आणि त्यांमध्ये खालील लक्षणे दिसू शकतात.चेतावणी चिन्हे:
- आकार:मोठ्या गाठीचिंता अधिक सहजपणे व्यक्त करण्याची प्रवृत्ती असते.
- आकार:अनियमित किंवा खडबडीत कडा असलेले गाठघातक होण्याची शक्यता जास्त असते.
- पोत: जर गाठस्पर्श केल्यावर कठीण वाटते किंवा पोत असमान आहेपुढील तपास आवश्यक आहे. हे विशेषतः महिलांसाठी महत्त्वाचे आहे.५० वर्षांपेक्षा जास्त वयाचेकारण वाढत्या वयानुसार कर्करोगाचा धोका वाढतो.
स्तनातील गाठीची तपासणी आणि स्तनाच्या कर्करोगाच्या लवकर निदानाचे महत्त्व
अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, गेल्या दशकात पाश्चात्य देशांमध्ये स्तनाच्या कर्करोगाचे प्रमाण वाढत असताना, त्यामुळे होणारा मृत्यूदर कमी होत आहे.या घसरणीचे मुख्य कारण लवकर निदान आणि उपचार पद्धतींचे अनुकूलन हे आहे, ज्यामध्ये स्तनाच्या कर्करोगाची तपासणी हा एक प्रमुख घटक आहे.
१. परीक्षा पद्धती
- सध्या, वेगवेगळ्या तपासणी पद्धतींमधील संवेदनशीलतेच्या फरकांवरील संशोधन प्रामुख्याने पाश्चात्य देशांमधून आले आहे. इमेजिंग तंत्रांच्या तुलनेत क्लिनिकल स्तन तपासणीची संवेदनशीलता कमी असते. इमेजिंग पद्धतींमध्ये, मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग (MRI) ची संवेदनशीलता सर्वाधिक आहे, तर मॅमोग्राफी आणि स्तन अल्ट्रासाऊंडची संवेदनशीलता जवळपास सारखीच आहे.
- स्तनाच्या कर्करोगाशी संबंधित कॅल्सीफिकेशन शोधण्याच्या बाबतीत मॅमोग्राफीचा एक अनोखा फायदा आहे.
- स्तनांच्या दाट ऊतींमधील विकारांसाठी, मॅमोग्राफीपेक्षा ब्रेस्ट अल्ट्रासाऊंडची संवेदनशीलता लक्षणीयरीत्या जास्त असते.
- मॅमोग्राफीमध्ये संपूर्ण स्तनाची अल्ट्रासाऊंड इमेजिंग जोडल्याने स्तनाच्या कर्करोगाचे निदान होण्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढू शकते.
- स्तनांची घनता जास्त असलेल्या रजोनिवृत्तीपूर्व महिलांमध्ये स्तनाचा कर्करोग तुलनेने अधिक आढळतो. त्यामुळे, मॅमोग्राफी आणि संपूर्ण स्तनाची अल्ट्रासाऊंड तपासणी यांचा एकत्रित वापर अधिक योग्य ठरतो.
- स्तनाग्रातून स्राव होण्याच्या विशिष्ट लक्षणासाठी, इंट्राडक्टल एंडोस्कोपीद्वारे स्तनातील नलिका प्रणालीची थेट दृश्य तपासणी करून नलिकांमधील कोणतीही विकृती शोधता येते.
- ज्या व्यक्तींना आयुष्यभर स्तनाचा कर्करोग होण्याचा उच्च धोका असतो, जसे की BRCA1/2 जनुकांमधील रोगकारक उत्परिवर्तन असलेल्या व्यक्ती, त्यांच्यासाठी सध्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्तनाच्या चुंबकीय अनुनाद इमेजिंग (MRI) ची शिफारस केली जाते.
२. स्तनांची नियमित स्व-तपासणी
पूर्वी स्तनांची स्व-तपासणी करण्यास प्रोत्साहन दिले जात असे, परंतु अलीकडील संशोधनातून असे दिसून येते कीत्यामुळे स्तनाच्या कर्करोगामुळे होणारे मृत्यू कमी होत नाहीत.अमेरिकन कॅन्सर सोसायटीच्या (ACS) मार्गदर्शक तत्त्वांच्या २००५ च्या आवृत्तीनुसार, स्तनाच्या कर्करोगाचे लवकर निदान करण्याची पद्धत म्हणून आता मासिक स्व-स्तन तपासणीची शिफारस केली जात नाही. तथापि, स्तनाचा कर्करोग नंतरच्या टप्प्यात ओळखण्याच्या आणि नियमित तपासण्यांच्या दरम्यान होऊ शकणाऱ्या कर्करोगांचा शोध घेण्याच्या दृष्टीने, नियमित स्व-तपासणीचे अजूनही काही महत्त्व आहे.
३. लवकर निदानाचे महत्त्व
स्तन कर्करोगाचे लवकर निदान होण्याचे अनेक महत्त्वपूर्ण फायदे आहेत. उदाहरणार्थ, शरीरात न पसरलेल्या स्तन कर्करोगाचे निदान झाल्यास केमोथेरपीची गरज टाळता येऊ शकते. याव्यतिरिक्त,स्तन कर्करोगाचे लवकर निदान झाल्यास स्तन-संरक्षक उपचारांसाठी अधिक संधी मिळतात, ज्यामुळे स्तनाचे ऊतक सुरक्षित राहते. तसेच, यामुळे काखेतील लसिका ग्रंथी काढून टाकण्याची शस्त्रक्रिया टाळण्याची शक्यता वाढते, ज्यामुळे वरच्या अवयवांमध्ये कार्यात्मक कमजोरी येऊ शकते.त्यामुळे, वेळेवर निदान झाल्यामुळे उपचारांमध्ये अधिक पर्याय उपलब्ध होतात आणि जीवनाच्या गुणवत्तेवर होणारा संभाव्य परिणाम कमी होतो.
लवकर निदानासाठी पद्धती आणि निकष
१. लवकर निदान: स्तनातील सुरुवातीच्या गाठी आणि रोगशास्त्रीय पुष्टीकरण
अलीकडील संशोधनाच्या निकालांनुसार, मॅमोग्राफीद्वारे स्तनाच्या कर्करोगाची तपासणी केल्यास कर्करोगामुळे होणाऱ्या वार्षिक मृत्यूचा धोका २०% ते ४०% ने कमी होऊ शकतो.
२. रोगशास्त्रीय तपासणी
- पॅथॉलॉजिकल निदान हे सर्वोत्तम प्रमाण मानले जाते.
- प्रत्येक इमेजिंग पद्धतीसाठी संबंधित पॅथॉलॉजिकल सॅम्पलिंग पद्धती असतात. आढळून येणारे बहुतेक लक्षणहीन घाव सौम्य असल्यामुळे, आदर्श पद्धत अचूक, विश्वसनीय आणि कमीत कमी आक्रमक असावी.
- अल्ट्रासाऊंड-मार्गदर्शित कोअर नीडल बायोप्सी ही सध्या पसंतीची पद्धत असून, ती ८०% पेक्षा जास्त प्रकरणांमध्ये लागू होते.
३. स्तनाच्या कर्करोगाच्या लवकर निदानाचे प्रमुख पैलू
- सकारात्मक मानसिकता: स्तनांच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष न करणे, पण त्याच वेळी भीतीही न बाळगणे महत्त्वाचे आहे. स्तनाचा कर्करोग हा एक दीर्घकाळ टिकणारा ट्यूमरचा आजार आहे, जो उपचारांना उत्तम प्रतिसाद देतो. प्रभावी उपचाराने, बहुतेक रुग्णांमध्ये दीर्घकाळ जगणे शक्य होते. मुख्य गोष्ट ही आहे की...स्तन कर्करोगाचा आरोग्यावरील परिणाम कमी करण्यासाठी लवकर निदान प्रक्रियेत सक्रिय सहभाग.
- विश्वसनीय तपासणी पद्धती: व्यावसायिक संस्थांमध्ये, अल्ट्रासाऊंड इमेजिंग आणि मॅमोग्राफी यांचा एकत्रित वापर करणाऱ्या सर्वसमावेशक पद्धतीची शिफारस केली जाते.
- नियमित तपासणी: वयाच्या ३५ ते ४० वर्षांपासून दर १ ते २ वर्षांनी स्तनांची तपासणी करून घेण्याची शिफारस केली जाते.
पोस्ट करण्याची वेळ: ११ ऑगस्ट २०२३